Туберкулёз — тирә-юньдәгеләр өчен йогышлы инфекцион авыру, аны 1882 елда галим Роберт Кох ачкан туберкулёз бактериясе китереп чыгара. Ул туберкулёзның йогышлы формалары белән авыручы кешеләрдән күчә. Ачык формадагы туберкулёз белән авыручы кеше чирне йөткерү, төчкерү һәм якын аралашу вакытында ел дәвамында 15-20 кешегә йоктырырга мөмкин.
Дөньяда ел саен — 9 миллион, Россия Федерациясендә якынча 60 мең кеше туберкулёз белән авырый. Татарстанда 2025 елда авыручылар саны 654 кеше булган. Түбән Кама районында — 55 кеше, шуларның 2се — балалар, 2сендә күз туберкулёзы, кече таз органнары һәм корсак куышлыгы туберкулёзы ачыкланган.
Соңгы елларда Түбән Кама муниципаль районында авыру күрсәткечләрен киметергә һәм үлем дәрәҗәсен сизелерлек азайтырга ирешелде. Туберкулёз буенча хәлне яхшыртуда элеккечә үк халыкны профилактик тикшерү сәламәтлек саклау системасының төп эш ысулы булып тора.
Ел саен Түбән Кама муниципаль районында якынча 200 мең кеше туберкулёзга тикшерелә. Бу — медицина хезмәткәрләре башкарган күләмле эш нәтиҗәсе. 15 яшьтән өлкәнрәкләр флюорография ысулы белән тикшерелә, 18 яшькә кадәргеләргә Манту реакциясе, Диаскинтест һәм альтернатив ысуллар үткәрелә. Туберкулёзны профилактикалау өчен балаларга бала тудыру йортында вакцинация ясала һәм 6–7 яшьтә ревакцинация үткәрелә.
Кайбер ата-аналар балаларын вакцинацияләүдән һәм туберкулёзга тикшерүдән баш тарта, шуның белән аларны йоктыру һәм авыру куркынычы астына куя. Үзләре исә балачакта прививка алганнар, тикшерелгәннәр һәм, бәлки, шуның аркасында авырмаганнардыр. Мондый ата-аналарга альтернатив тикшерү ысуллары тәкъдим ителә: аз дозалы цифрлы аппаратта рентгенография һәм туберкулёзга кан анализы (T-SPOT тесты, ул дәүләт гарантияләре программасына керми һәм түләүле нигездә үткәрелә).
2025 елда 217 бала туберкулёзга тикшерелмәгән. Беренче ел балаларын вакцинацияләү күрсәткече — 93,8 процент, әмма, кызганычка каршы, 112 бала прививка алмаган.
Күп кенә ата-аналар, бигрәк тә мөселман гаиләләрендә, дини сәбәпләр белән балаларын туберкулёзга каршы профилактик прививкалардан һәм иммунодиагностикадан баш тарта. Алар моны, имеш, дин тыя дип аңлата.
Бер мисал китерәсем килә: берничә ел элек ата-аналар 2 яшьлек баланы туберкулёзга тикшерүдән баш тартканнар, нәтиҗәдә, анда казналык асты лимфа төеннәре туберкулёзы үсеш алган. Шуннан соң гаилә һәм туганнар, моңа кадәр прививкалардан һәм тикшерүләрдән катгый баш тартсалар да, бернинди каршылыксыз тикшерү узганнар. Барлык балаларга һәм олыларга иммунодиагностика һәм үпкә рентгенографиясе үткәрелгән. Зур бәхеткә, гаилә һәм табиблар өчен шатлык булып, баланы дәвалап савыктыра алганнар.
Балаларын вакцинацияләүдән баш тартучы ата-аналарга: «Сезне балачакта полиомиелитка, кызамыкка, дифтериягә, туберкулёзга каршы прививкалаганнармы?» — дип сорау бирдек. Ачыкланганча, әйе, алар барысы да прививкаларны алган булып чыктылар. Аннары без алардан: «Бәлки, сез шуңа күрә авырмагансыздыр, чөнки прививка ясалган булган?» — дип сорагач, алар еш кына аптырап калалар.
Бу мәсьәлә буенча, аеруча мөселманнар өчен, дин галимнәренең аңлатмаларыннан өзекләр китерәсем килә. Әйтик «Прививкалар һәм ислам» (ISLAMCIVIL.RU, текстны төзүче — Р.Ризванов) дигән чыганакны карыйк (текстлар тулысынча китерелә).
Күп кенә мөселманнар тормышларында прививкалар турында сорау белән очраша: ясаргамы, юкмы? Бу сорау бигрәк тә яңа туган баласы булган ата-аналар өчен мөһим, чөнки алар баласын зарар китерә торган һәрнәрсәдән сакларга тырыша.
«Мөселман галимнәре әйтүенчә, прививкалар — авырулар килеп чыкканчы ук дәвалау чарасы (ягъни сәбәп). Алар шулай ук дәвалау Аллаһка тәвәккәллеккә каршы килми, киресенчә, сәбәпләр кылу әмеренә буйсыну дип әйтә. Прививкалар — шәригать тарафыннан рөхсәт ителгән дәвалау ысулы, һәм аларда тыелган нәрсә юк (№ 92651 һәм № 85750 фәтвәләр).
Пәйгамбәр (аңа Аллаһның сәламе һәм рәхмәте булсын) әйткән: «Һәрберегез — көтүче, һәм һәрберегездән үз карамагындагы өчен соралачак». Балаларны дәвалау — ата-ананың бурычы. Әгәр ата кеше ваемсызлык күрсәтеп, бала зыян күрсә яки үлсә, җаваплылык тулысынча аның өстендә булачак һәм ул Кыямәт көнендә җавап бирәчәк. Прививкаларга карата да шул ук хәл: әгәр прививкасыз бала авырып зыян күрсә, ә бу авыруны прививка белән булдырмый калырга яки киметергә мөмкин булса, җаваплылык ата өстендә булачак.
Галимнәр сүзләре күрсәткәнчә, прививкалар гомумән тыелмаган, хәтта аерым кешегә зыян китергән очракта да, алар гомуми файда китерә. Файда һәм зыян мәсьәләсендә белгечләргә — вирусологларга мөрәҗәгать итәргә кирәк. Галимнәр үз сүзләрен әйткән: авыруны дәвалау — сөннәт, прививкалар да шул ук хокукый дәрәҗәгә ия.
Шуңа күрә прививкалар тыелган дип әйтү — ялгыш фикер. Бу очракта мондый кешеләргә анестезиядән, операцияләрдән баш тартырга һәм хәтта даруханәләрдән дә читтә торырга киңәш итәргә булыр иде.
Әгәр прививкаларның составы буенча шикләр бар икән, ышанычлы белгечләргә мөрәҗәгать итәргә кирәк. Әгәр анда тыелган матдәләр булуы ачыкланса, куллану рөхсәт ителми. Әмма әгәр ул матдә тулысынча үзгәргән булса һәм эз калмаган булса, кулланырга мөмкин. Әгәр чиста альтернатив бар икән — шул кулланыла, ә юк икән — мәҗбүри очракта рөхсәт ителә.
Әгәр прививка ясамаган очракта авыру куркынычы зуррак һәм авыру җитди (үлем яки авыр зыян китерә ала торган) булса, мондый прививканы куллану рөхсәт ителә, чөнки бу — мәҗбүри хәл.
Шәйх Абдульазиз Ибн Баздан: «Авыру башланганчы ук дәвалану (мәсәлән, прививкалар) мөмкинме?» — дип сораганнар. Ул: «Әгәр кеше эпидемиядән курыкса яки башка сәбәпләр аркасында авыру ихтималы булса, авыруны булдырмас өчен дарулар куллануда бернинди проблема юк», — дип җавап биргән.
Кайбер прививка ясаткан кешеләрдә күзәтелгән зыян (температура күтәрелү, вакытлыча өзлегүләр) зуррак зыян белән чагыштырганда исәпкә алынмый, чөнки прививка авыррак нәтиҗәләрдән саклый. Шәригатьнең гомуми кагыйдәсе: ике начарлык арасыннан, зурысыннан саклану өчен, кечерәген сайларга. Мисал: кызамык авыруы. Прививка ясалмаган җәмгыятьтә 100 баланың берсе үлә. Прививка ясалган җәмгыятьтә 1000 баланың берсендә генә өзлегүләр була. Шуңа күрә икенче вариант сайлана.
Прививкаларның файдасын һәм зыянын аңлау өчен балалар йогышлы авыруларын дәвалаучы табиблар белән аралашу да җитә. Әгәр кеше прививка ясалган һәм ясалмаган балада авыру ничек узуын күрсә, бу сорау тулысынча юкка чыгар иде.
Йомгаклап, олыларга да, балаларга да, шул исәптән балаларын вакцинациядән һәм иммунодиагностикадан баш тартучы ата-аналар балаларына да сәламәтлек телим!»
MAX
